Qanday mikroqarz turlari mavjud va ularni qanday farqlash mumkin?

Mikroqarzlar, eng avvalo, qaytarish muddati va ajratiladigan summa miqdoriga ko‘ra bir-biridan tubdan farqlanadi. Ularni shartli ravishda qisqa hamda uzoq muddatli turlarga bo‘lish mumkin.

Bozorda eng ko‘p uchraydigan ikki xil muddatli qarz mavjud:

• ish haqi uchun mikrokredit — maoshgacha bo‘lgan qisqa muddatli tezkor qarzlar;
• uzoq muddatli kreditlar — bir necha oyga bo‘lib to‘lanadigan o‘rtacha va yirik summalar.

Maoshgacha bo‘lgan mikroqarzlar odatda 5 kundan 30 kungacha bo‘lgan muddatga beriladi. Uning summasi nisbatan kichik bo‘lib, kutilmagan shoshilinch xarajatlarni yopishga mo‘ljallangan. Masalan, dorixona, avtomobil ta'miri yoki kichik to‘lovlar uchun ishlatiladi.

Biroq, bu turdagi qarzning asosiy xavfi — yuqori kunlik foiz stavkasidir. Qarzni o‘z vaqtida qaytarmaslik kunlik jarimalar va qarzdorlikning tez o‘sishiga olib keladi. Shu sababli, bu imkoniyatdan faqat aniq daromadingiz borligiga 100% ishonsangizgina foydalangan ma'qul.

O‘rtacha va uzoq muddatli mikroqarzlar 3 oydan 12-24 oygacha bo‘lgan muddatga ajratiladi. Bu yerda qarz teng ulushlarda: har hafta yoki har oyda bir marotaba, grafikka muvofiq to‘lab boriladi. Bu moliyaviy yuklamani kamaytirishga yordam beradi.

Bunday kreditlarning afzalliklari quyidagilardan iborat:

1. 1
   Kattaroq summa olish imkoniyati mavjud.
2. 2
   Kunlik foiz stavkasi boshqa qarzlarga qaraganda anchagina past bo‘ladi.
3. 3
   Oylik to‘lov miqdorini oldindan rejalashtirish qulay.

Qarz olishda ta'minotning bor-yo‘qligi shartnomadagi foiz stavkasi va limitga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta'sir qiladi. MMTlar mijozlarga garovsiz hamda garov evaziga beriladigan moliyaviy mahsulotlarni taklif etishadi.

Garovsiz mikroqarzlar quyidagi xususiyatlarga ega:

• Minimal hujjatlar to‘plami talab qilinadi, aksar hollarda pasport va JSHSHIRning o‘zi yetarli.
• Ariza 10–15 daqiqa ichida avtomatik tarzda ko‘rib chiqiladi.
• Tavakkalchilik yuqori bo‘lgani sababli foiz stavkasi nisbatan yuqoriroq bo‘ladi.

Nisbatan yirikroq summa kerak bo‘lgan holatlarda garov kreditlari eng maqbul yechimga aylanadi. Bunda mijoz o‘z avtomobili, ko‘chmas mulki yoki boshqa qimmatbaho buyumini kafolat sifatida ko‘rsatadi.

Garov evaziga olinadigan mikrokreditlarning ustunliklari:

• MMTga tavakkalchilik past bo‘lgani bois kredit limiti keskin oshadi.
• Yillik foiz stavkasi garovsiz qarzlarga qaraganda sezilarli darajada tushadi.
• Qarzni qaytarish muddati bir necha yilgacha uzaytirilishi mumkin.

Mikrokreditlar qarz oluvchining maqsadiga qarab ham bir necha turga bo‘linadi. Jismoniy shaxslar maishiy ehtiyojlarga deb pul olsalar, tadbirkorlar o‘z biznesini rivojlantirish maqsadida mablag‘ jalb qilishadi.

Asosiy yo‘nalishlar quyidagilardir:

• iste'molchi mikroqarzlari — aholiga davolanish, uy ta'miri, maishiy texnika, ta'lim uchun;
• biznes va YTT uchun mikrokreditlar — aylanma mablag‘ni to‘ldirish, tovar xarid qilish, kassa uzilishlarini yopish uchun;
• maxsus dasturlar — muayyan toifadagi fuqarolarga imtiyozli shartlar.

Tadbirkorlarga mo‘ljallangan mikroqarzlar tijoratni qo‘llab-quvvatlashga xizmat qiladi. Ko‘pincha davlat ko‘magidagi mikromoliya tashkilotlari kichik biznesga imtiyozli foiz stavkalarini taklif etishadi.

Quyida tadbirkorlik mikrokreditlarining xususiyatlari keltirilgan:

1. 1
   0% li birinchi qarz — yangi mijozlarni jalb qilishga mo‘ljallangan promokod va aksiyalar;
2. 2
   Pensiya yoshidagilar va talabalarga — ijtimoiy toifalarga mo‘ljallangan soddalashtirilgan kreditlar.
3. 3
   Kredit tarixini tiklash — o‘tmishda qarzdorligi bo‘lgan mijozlarga maxsus bosqichma-bosqich mikrokreditlar.

Bugungi raqamli texnologiyalar asrida pul olish usullari juda soddalashdi. Endi MMT ofisiga borib navbatda turish shart emas. Har bir mijoz o‘ziga qulay usulni tanlashi mumkin.

Bugungi kunda qarz olishning ikkita asosiy yo‘li mavjud:

• onlayn-qarzlar — mobil ilova yoki veb-sayt orqali rasmiylashtiriladi, pul esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri bank kartasiga yoki elektron hamyonga o‘tkaziladi;
• oflayn-qarzlar — MMT filialiga shaxsan tashrif buyurib, menejer bilan suhbatlashgan holda naqd pul ko‘rinishida olinadi.

Onlayn mikroqarzlar 24/7 rejimida ishlaydi. Bu esa hatto dam olish kunlari ham pul olish imkonini beradi. Uning boshqa afzalligi — inson omilisiz, tezkor skoring tizimi orqali qaror qabul qilinishidir.

Oflayn tanlov esa internetdan foydalanishda qiynaladiganlar yoki naqd pulga ehtiyoji borlar uchun mos keladi. Ofisda menejer barcha savollarga javob beradi, shartnoma bandlarini tushuntirib beradi. Ammo bu usul vaqt talab qiladi hamda faqat ish vaqtida amalga oshiriladi.

Moliyaviy xatoga yo‘l qo‘ymaslik uchun mikrokredit rasmiylashtirishdan oldin quyidagi ketma-ketlikni amalga oshiring. Ushbu oddiy qoidalar sizni ortiqcha xarajatlardan va firibgarlardan saqlaydi:

1. 1
   Aniq muddat va summani belgilang. Faqat o‘zingizga haqiqatdan kerak bo‘lgan summani va real qaytara oladigan muddatni tanlang.
2. 2
   To‘liq kredit qiymatini hisoblang. Faqat kunlik foizga emas, barcha komissiya va qo‘shimcha to‘lovlarga e'tibor bering.
3. 3
   Regulyator reestrini tekshiring. Tashkilot o‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki litsenziyasiga ega ekanligiga ishonch hosil qiling.
4. 4
   Shartnomani to‘liq o‘qing. Ayniqsa, muddatdan o‘tib ketganda qo‘llaniladigan jarima va penyalar qismini diqqat bilan o‘rganing.