Qarzning to'liq qiymati nima va u nima uchun muhim

Qarzning to'liq qiymati (KTQ) - bu mijoz tomonidan kredit yoki mikroqarz bilan bog'liq holda to'lanadigan barcha to'lovlarni hisobga olgan holda hisoblab chiqilgan yillik foiz ko'rinishidagi umumiy ko'rsatkich. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki ta'kidlashicha, bu ko'rsatkichga nafaqat asosiy qarz va foizlar, balki qarz oluvchining majburiyatlariga kiradigan boshqa to'lovlar ham kiritiladi - masalan, bank yoki uchinchi shaxslar (sug'urta tashkiloti, garovni baholovchi tashkilot va boshqalar) foydasiga amalga oshiriladigan to'lovlar, agar ular shartnoma shartiga ko'ra majburiy bo'lsa.

Oddiy qilib aytganda: e'londa ko'rsatilgan foiz stavkasi faqat asosiy ko'rsatkich, to'liq qiymat esa - qarzni olish va yopishgacha bo'lgan real xarajatlar yig'indisi.

Reklamada ko'rinadigan foiz stavkasi (masalan, yillik 20%) va to'liq qiymat (masalan, yillik 23%) o'rtasida farq bo'lishi odatiy holdir. Bunga sabab - foizdan tashqari boshqa to'lovlarning mavjudligi:

• rasmiylashtirish yoki xizmat ko'rsatish uchun komissiyalar;
• to'lovni amalga oshirish usuliga bog'liq vositachilik haqi (masalan, pul o'tkazmasi operatori yoki bank tomonidan belgilanadigan komissiya);
• majburiy sug'urta xarajatlari (agar shartnomada nazarda tutilgan bo'lsa);
• garov predmetini baholash yoki rasmiylashtirish bilan bog'liq xarajatlar (garov talab qilinadigan kredit turlarida).

Onlayn mikroqarz kabi ta'minotsiz mahsulotlarda bunday qo'shimcha xarajatlar odatda kamroq bo'ladi, chunki garov yoki kafillik talab qilinmaydi. Shunga qaramay, mikroqarzni qaytarishning ayrim usullari (masalan, bank kartasi orqali o'tkazma) bo'yicha vositachilik haqi undirilishi mumkin - bunday holatlarda uning miqdori kreditorga emas, balki to'lov operatoriga yoki emitent bankka bog'liq bo'ladi.

Aynan to'liq qiymat ko'rsatkichi turli tashkilotlarning mikroqarz yoki mikrokredit takliflarini xolisona solishtirish imkonini beradi. Faqat foiz stavkasiga qarab taqqoslash chalg'itishi mumkin: past stavkali taklif qo'shimcha to'lovlar hisobiga aslida qimmatroq bo'lib chiqishi mumkin.

To'liq qiymatga e'tibor qaratish quyidagi hollarda ayniqsa foydali:

• bir nechta tashkilotning mikroqarz shartlarini solishtirishda;
• muddatli mikroqarz yoki uzoq muddatli kreditni tanlashda;
• shartnoma imzolashdan oldin real oylik va umumiy xarajatni baholashda.

O'zbekiston qonunchiligiga ko'ra, kredit tashkilotlari, shu jumladan mikromoliya tashkilotlari, qarzning to'liq qiymatini shartnomada to'liq va yaxshi o'qiladigan shriftda ko'rsatishlari shart. Mijoz esa mikroqarz olishdan oldin ushbu ko'rsatkichga nimalar kiritilgani va u qanday hisoblanishi haqida tashkilotdan batafsil ma'lumot so'rashga to'liq huquqlidir.

Onlayn mikrokredit yoki kartaga mikroqarz rasmiylashtirishdan oldin quyidagilarni tekshirib chiqish tavsiya etiladi:

• shartnomada ko'rsatilgan foiz stavkasi qanday davrga (kunlik, oylik, yillik) tegishli ekanligini;
• qarz bilan bog'liq qo'shimcha to'lovlar - komissiyalar, sug'urta yoki boshqa xarajatlar mavjudligini;
• to'lovlar jadvalida butun muddat davomida to'lanadigan umumiy summa qanday ko'rsatilganini;
• muddatidan oldin to'lash yoki kechiktirish holatlarida qo'shimcha xarajatlar yuzaga kelishi mumkinligini.

Qarzning to'liq qiymati - bu mikroqarz yoki mikrokredit bo'yicha real xarajatlarni ko'rsatuvchi asosiy ko'rsatkich bo'lib, u nafaqat foizlarni, balki barcha majburiy to'lovlarni ham o'z ichiga oladi. Mikroqarzni onlayn rasmiylashtirishdan oldin faqat foiz stavkasiga emas, balki to'liq qiymatga ham e'tibor qaratish moliyaviy jihatdan ongli qaror qabul qilishga yordam beradi. Shartnomani imzolashdan oldin barcha shartlarni diqqat bilan o'qib chiqish va noaniq savollar bo'yicha tashkilotdan aniqlik so'rash tavsiya etiladi.